WIEM, ŻE MOGĘ

Autor:
Daria Abramowicz

Powszechnie wiadomo, że umysł sportowca to potężne narzędzie, które pomaga osiągnąć sukces lub stanowi element, który może decydować o porażce. Jednym z filarów niezbędnych do tego, aby zawodnik był w stanie wykorzystać siłę swojej psychiki w treningu i podczas zawodów jest szeroko rozumiana pewność siebie i poczucie skuteczności.

Wielu zawodników rywalizujących na najwyższym światowym poziomie deklaruje doświadczanie trudności w zakresie wiary w siebie oraz poczucia skuteczności. Nie jest to nic złego i „nienormalnego”, ponieważ każdy z nas ma czasami tzw. zły dzień, chandrę. Każdy sportowiec, niezależnie od wieku i poziomu zaawansowania, spotyka na swojej drodze sportowej wiele trudności i przeszkód, z którymi musi sobie radzić. Choć z reguły kiepski treningowy dzień, gorszy dzień na zawodach, zły nastrój czy splot nieszczęśliwych okoliczności mijają i sportowcy są w stanie poradzić sobie z negatywnymi sytuacjami samodzielnie, czasami taka drobnostka może zamienić się w coś większego. Taka spirala negatywnych zdarzeń i emocji, kiedy sportowiec ma poczucie utraty kontroli, doświadcza złości, frustracji, żalu lub smutku, a także otrzymuje wymierny sygnał gorszej dyspozycji w postaci słabszego wyniku czy porażki, zaczyna często wpływać na inne obszary życia (poza sportem). Warto więc zwracać uwagę na nawet drobne trudności stające na drodze zawodników, rozmawiać o nich i spróbować zdobyć narzędzia, które pozwolą efektywnie radzić sobie w trudnych sytuacjach i pielęgnować poczucie własnej wartości oraz wiarę w siebie i swoje możliwości.

 Brak pewności i wiary w siebie może objawiać się w różny sposób. Najważniejsze, aby sportowiec dokładnie obserwował własne zachowanie i zwracał uwagę na emocje towarzyszące treningom i zawodom. Bardzo wiele może zauważyć trener, który doskonale zna zawodnika i często potrafi dostrzec nawet niewielkie zmiany w jego zachowaniu. Objawy trudności związanych z wiarą w siebie mogą pojawiać się stopniowo lub w sposób nagły. Nie da się jednoznacznie zdefiniować okoliczności, w których można się ich spodziewać, ponieważ jest to kwestia indywidualna. Z pewnością jednak trudności te mogą pojawiać się w sposób cykliczny, szczególnie w przypadku wyzwań pojawiających się w karierze sportowca. Brak wiary w siebie często bywa związany z obniżoną motywacją do działania, a także z ogólnym pogorszeniem nastroju. W jaki sposób radzić sobie z pojawiającymi się objawami obniżenia poczucia pewności siebie i wiary we własne siły? Kto i co może pomóc?

Trener

Jak już wspominałam, często osobą, która jako pierwsza zauważa symptomy nadciągających trudności jest trener. Jako bardzo ważna postać w życiu zawodnika, trener ma na niego duży wpływ. Jego słowa, podejście, postawa, gesty, a więc sposób komunikacji wpływają na poczucie wartości i wiarę zawodnika we własne siły. Poza komunikacją bardzo ważnymi umiejętnościami są metody motywowania zawodnika i uczenia go. 

Wizualizacja

Być może słyszeliście i czytaliście o wizualizacji. To jeden z elementów treningu wyobrażeniowego, który polega na wytwarzaniu wyobrażeń różnych sytuacji, na przykład zwycięstwa w regatach, perfekcyjnego wyścigu itd. Wielu sportowców i trenerów uważa dziś, że wizualizacja stanowi nieodłączny element procesu szkoleniowego. W przypadku pracy nad poczuciem pewności siebie, wiarą w siebie i poczuciem skuteczności tajemnica sukcesu wizualizacji polega na tym, aby wyobrażać sobie wykonywanie zadań zakończone sukcesem. Powtarzanie sekwencji ruchów, zadań, wyścigów itd. w wyobraźni da zdecydowanie więcej pewności w sytuacji, w której zawodnik stanie przed koniecznością zrealizowania określonego zadania podczas regat.

Dialog wewnętrzny

Dialog wewnętrzny to narzędzie, które może przynosić doskonałe rezultaty i które może pomagać w osiąganiu coraz wyższego poziomu sportowego. W przypadku zadań poprawiających technikę lub poszczególne, konkretne umiejętności najlepiej sprawdzają się komunikaty zawierające instrukcje „techniczne” („Mocniejsza praca na fali”, „Biodra wyżej” itp.). Tego typu forma dialogu okazuje się być bardziej skuteczna od zdań motywujących. Komunikaty mające za zadanie zmotywować zawodnika („Daj z siebie wszystko!”, „Jeszcze trochę, walcz.”) lepiej sprawdzają się w przypadku zadań wymagających siły i wytrzymałości. Drobne, proste zdania, czasami pojedyncze słowa lub zwroty, tzw. słowa-klucze, pomagają radzić sobie z lękiem, stresem i brakiem wiary w siebie.

Polityka małych kroków

Zdecydowanie zaleca się rozkładanie złożonych zadań, które często bywają przyczyną obniżającego się poczucia skuteczności i pewności siebie, na czynniki pierwsze. Jeśli sekwencja ruchów – np. prowadzenie jachtu na kursie wolnym - stanie się pojedynczymi puzzlami, które analizujemy oddzielnie (często za pomocą kamery, zdjęć, rysunków itp.), nauczanie może stać się bardziej efektywne, a frustracja zawodnika może zostać w pewnym stopniu zredukowana. Warto przyjrzeć się temu zagadnieniu z punktu widzenia teorii i metodyki sportu, ponieważ zmiana treningu na jakościowy (w skrajnej formie) może przynieść doskonałe efekty, nawet jeśli na pierwszy rzut oka wydaje się być to krokiem w tył w procesie treningowym.

Powrót do przeszłości

Czasami warto przywołać z pamięci udane występy i dobre wyścigi. Przypominanie sobie przeszłych pozytywnych wydarzeń związanych ze sportem sprzyja również przyjrzeniu się postępom, jakie poczynił zawodnik. Z tej perspektywy czasami łatwiej jest zrozumieć zgubiony sens treningu i odnaleźć wiarę w to, że postępy, które prowadzą do sukcesu są możliwe. Innymi słowy, dzięki swoistym powrotom do przeszłości możemy być stanie stworzyć pewnego rodzaju aurę pozytywnego myślenia, która korzystnie wpłynie na zawodnika.

Wyznaczanie celów

Czasami można odnieść wrażenie, że wyznaczanie celów zaleca się jako remedium na wszystkie trudności związane z wyczynowym uprawianiem sportu. Niewątpliwie ustalenie celów krótko- i długoterminowych, zaprojektowanie planu ich realizacji, a także dokonywanie systematycznych kontroli i pomiarów stanu ich realizowania (np. najprostsza forma dziennika treningowego) pozwala wprowadzić pewien rytm w proces szkolenia oraz pomaga zawodnikowi w przyjrzeniu się swoim postępom i temu, w jaki sposób pokonywał poprzednie przeszkody, które stawały na jego drodze. Odpowiednie (i racjonalne!) wyznaczanie celów sprzyja zwiększaniu motywacji do podejmowanego wysiłku i pokonywania kolejnych poprzeczek, a także pomaga sportowcowi w utrzymaniu skupienia i koncentracji na tym, do czego zmierza.

Warto zacząć pracować nad budowaniem pewności siebie jeszcze przed rozpoczęciem sezonu. To cecha i zasób, który jest ważny dla absolutnie każdego sportowca, w każdym momencie kariery. Pomaga cieszyć się sportem i lepiej radzić sobie z wieloma wyzwaniami, które wiążą się z jego uprawianiem. Ten tekst to jedynie zarys tego, w jaki sposób można pracować nad pewnością siebie i jakich obszarów ta praca dotyczy. Pamiętajmy jednak o tym, że każda sytuacja jest inna, a  przede wszystkim - każdy z nas jest inny i potrzebuje innych bodźców.