Początek sezonu

Autor:
Daria Abramowicz

Niezależnie od tego, czy uprawiamy sport na poziomie wyczynowym, gdzie proces szkoleniowy trwa niemalże przez 365 dni w roku, czy w wydaniu amatorskim, w pewnym momencie pojawia się ten przysłowiowy „początek sezonu”. Dla większości sportowców to najczęściej pierwszy start w roku, który pozwala ocenić, w jaki sposób i z jakim efektem został przepracowany okres przygotowawczy. To bardzo dobry moment na wprowadzenie treningu mentalnego. To zestaw narzędzi, którzy przyda się zarówno profesjonalistom, jak i tym z nas, którzy uprawiają sport rekreacyjnie. W ramach treningu mentalnego sportowiec uczy się m.in. tego, w jaki sposób kontrolować negatywne myśli, wzmacniać motywację, kontrolować uwagę, a także jak wykonywać pewne elementy w sposób automatyczny (np. wykonywać perfekcyjne zwroty). Oto klasyczne techniki wykorzystywane w sportowym treningu mentalnym.

Technika wyobrażeniowa

Trening wyobrażeniowy to technika, która najczęściej stosowana jest do poprawy i praktykowania nowych umiejętności oraz do przygotowywania się do zawodów. Przydaje się chociażby w nowych miejscach, przed zawodami, do tego, aby oswoić się z obiektami. Sportowcy często korzystają z tego treningu podczas uczenia się jakiejś techniki lub elementu – wyobrażają sobie szczegółowo konkretny ruch, sposób wykonania umiejętności. Współczesne badania wskazują, że sportowcy dzielą się na zawodników, którzy chętniej korzystają z wyobrażeń opartych o wrażenia wzrokowe oraz na tych, którzy preferują doświadczanie poprzez ruch. Warto podkreślić, że za pomocą techniki wyobrażeniowej nie da się nauczyć jakiejś dotychczas nieznanej umiejętności. To taki rodzaj treningu, który pomaga doskonalić to, co zawodnik już poznał. 

Wyznaczanie celów

Właściwie nie ma sportowca, który nie miałby celu. Psychologowie sportu dzielą cele na trzy kategorie. Pierwsza to cele dotyczące wyniku (np. zajęcie określonego miejsca lub zdobycie medalu igrzysk olimpijskich). Są tak naprawdę najmniej związane z zawodnikiem, bo podczas ich osiągania bardzo dużo zależy od czynników zewnętrznych – formy przeciwników czy pogody. To właśnie cele związane z wynikami dają największego „kopa” do działania i stanowią dobre źródło motywacji do żmudnego i długotrwałego treningu. Drugą kategorią są cele związane z wykonaniem i dotyczą na przykład tego, w jaki sposób wykonać określony element w treningu. Cele tego rodzaju w większym stopniu zależą od zawodnika i od tego, w jaki sposób trenuje. Trzeci rodzaj celów dotyczy procesu. Na ich osiągnięcie zawodnik ma największy wpływ. Odnoszą się one do koncentrowania się na zadaniu, a w konsekwencji zwiększania skuteczności działania (np. opanowanie stopnia rozkojarzenia podczas treningu). Ważne jest to, aby wyznaczać cele w prawidłowy sposób. O tym pisałam w poprzednim numerze „W Ślizgu”.

Dialog wewnętrzny

Czy zdarzyło ci się mówić do siebie podczas wykonywania różnych czynności? Jeśli zależy ci na tym, aby wykonać określony element jak najlepiej, to czy poprawiasz samego siebie „w myślach”? „Wyżej łokieć”, „Patrz na żagiel”, „Dasz radę” – znacie to? To dialog wewnętrzny.

Polega na zaplanowanej rozmowie z samym sobą. Analizuje się w niej własne działanie, myśli, uczucia i przekazuje się sobie instrukcje dotyczące zmiany postępowania albo myśli. Sportowiec może mówić do siebie w negatywny sposób. Wyrażać niezadowolenie z własnej dyspozycji, krytykować swoje działanie, wyrażać złość czy frustrację. Może też chwalić swoje wykonanie, doceniać jego pozytywne aspekty, zachęcać samego siebie do działania – to pozytywny dialog wewnętrzny. 

Relaksacja

Kolejną ważną techniką stosowana w treningu mentalnym jest relaksacja. Trening relaksacyjny ma służyć zmianie poziomu pobudzenia. Najczęściej służy do radzenia sobie ze stresem, np. spowodowanymi startem w bardzo ważnych zawodach. Dzięki jego stosowaniu sportowiec zyskuje większą kontrolę nad emocjami i nad swoim ciałem. To ważny element treningu mentalnego, ponieważ zwiększone pobudzenie sprzyja popełnianiu większej ilości błędów i podejmowaniu niewłaściwych decyzji.

Co działa najlepiej?

Czy któraś z opisanych w tym tekście technik jest lepsza od innych? Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Zazwyczaj techniki i poszczególne treningi stosuje się razem, dopasowując ich intensywność i rodzaj do potrzeb i oczekiwań zawodnika. Z pewnością trening mentalny daje narzędzia do tego, aby lepiej radzić sobie podczas zawodów i aby podwyższać swój poziom sportowy. A kiedy sprzęt, technika i przygotowanie fizyczne są u większości zawodników na podobnym poziomie, może zadecydować właśnie „głowa”.